งานลอยกระทง เป็นส่วนหนี่งของความเชื่อในบ้านเรา ที่เราเชื่อว่า การลอยกระทง ก็เพื่อว่า เป็นการขอขมา พระแม่คงคาที่ได้ใช้น้ำ ในแบบต่างๆ หรืออย่างอื่นๆ อย่างเช่น แห่นางแมว เป็นต้น

แน่นอน ผมเองเรียนจบป่าไม้ มา ชีวิต แวะเวียนเข้าป่า มาก็พอสมควร พบเจอเรื่องบางเรื่องที่เรียกว่า เหนือคำอธิบายของ วิทยาศาสตร์อยู่บ้าง ก็ไม่ใช่ว่า จะเขียนบทความอันนี้เพื่อลบหลู่แต่อย่างใด

ในความเชื่อในส่ิงเหล่านี้ สำหรับผมมองว่า มันคือ อุบายของคนรุ่นเก่า ที่ใช้แนวคิด ความเชื่อเหล่านี้ มาใช้หลอกให้เราคิด หรือเชื่อในส่ิงเหล่านั้น หากแต่สิ่งที่หลอกนั้น มันแฝงไปด้วยสิ่งดีๆ แนวคิดที่มีจุดมุ่งหวังในด้านดีนั่นเอง

แห่นางแมวคือ การแห่เพื่อขอฝน โดยให้เกษตรกรเชื่อว่า ฝนจะตกในไม่ช้าไม่นาน จุดหมายหลักคืออะไร?

จุดหมายหลักคือ การสร้างความมั่นใจว่า ฝนจะตกในไม่ช้าไม่นาน และให้ชาวนากล้าที่จะหว่านเมล็ดพืชก่อนฝนจะมานั่นเอง เพราะเป็นเรื่องปรกติที่ว่าในแต่ละฤดู จะมีเริ่มต้นไม่ตรงกันเสียทุกปี บางปีฝนล่า มาช้า บางปีฝนมาเร็ว ดังนั้น หากปีไหนฝนล่ามาช้า โอกาสที่ชาวนาจะรอฝนอย่างหมดหวัง ไม่แน่ใจว่า หน้านี้จะแล้งหรือไม่

การแห่นางแมวเพื่อสร้างกำลังใจ ให้กับความหวังที่จะก่อเกิดในช่วงนั้น ดูจะเป็นสิ่งดีที่มีไว้เพื่อสร้างกำลังใจในการทำงานต่อไป

นี่คือ แก่นแท้แห่งกุศโลบายของชีวิตแบบไทยๆ

ลอยกระทงกับการอธิฐาน นี่อีกอย่างหนึ่งที่เป็นความเชื่อและกุศโลบายของคนโบราณ

คุณเคยไหมที่ไม่แน่ใจในอนาคต, ไม่เชื่อมั่นในอนาคต ความเชื่อของการลอยความทุกข์ไปกับกระทง และอธิฐานในสิ่งที่มุ่งหวัง นั่นคือ การที่ให้เราปรับเปลี่ยนแนวคิด โดยละทิ้งสิ่งเก่าที่ผิดพลาดไปในอดีต เหมือนกับการเอานามธรรมทิ้งไปในรูปของรูปธรรมที่จับต้องได้ (ในที่นี้คือกระทง) พร้อมทั้งตั้งมั่นในจุดมุ่งหวังในชีวิตใหม่อีกครั้ง

สิ่งนี้คือเป็นกุศโลบายที่ให้เรา กำหนดจุดมุ่งหวังในชีวิต มุ่งมั่นกับสิ่งที่ผ่านมาในอดีต และละทิ้งกับสิ่งที่พลาดไปนั่นเอง

เพราะเมื่อชีวิตเรามีเป้าหมาย ละทิ้งความผิดพลาดในอดีตไม่นำพา มาคิดเป็นอารมณ์ (เก็บไว้เพียงแค่ประสบการณ์ที่ผ่านมาไว้สอนใจ) ตั้งมั่นในชีวิตที่เหลืออยู่

สิ่งเหล่านี้ คือ แนวคิดเพื่อให้เราก้าวไปในชีวิตที่เหลือนั่นเอง

มันคือ กุศโลบายที่ คนโบราณ นำมาแปลงให้เราเข้าถึงและสัมผัสได้ กับแนวคิด แนวทางดำเนินชีวิตได้อย่างมั่นคงนั่นเอง

ยังมีอีกหลายต่อหลายอย่างที่เป็นกุศโลบายที่เรานึกไม่ถึงว่า นั่นคือสิ่งทีเตือนให้เราดำเนินชีวิตให้ถูกต้องอีกหลายๆอย่าง เป็นต้นว่า

ห้ามกวาดบ้านตอนกลางคืน จะเจอผีอำ อันนี้ ก็สาเหตุง่ายๆคือ สมัยก่อนเราใช้ตะเกียง ทำให้เราอาจจะกวาดของมีค่าทิ้งไปโดยไม่เห็นเป็นต้น

ได้ยินเสียงอะไรตอนดึกๆอย่าร้องทัก ของจะเข้าตัว อันนี้จริงๆแล้ว ก็เพราะว่า หากสมัยก่อน โจรขึ้นบ้าน ถ้าเราทะเล่อทะล่าร้องทักไป อาจจะโดนโจรฆ่าเอาได้โดยง่ายนั่นเอง

สิ่งเหล่านี้ เป็นเพียงตัวอย่างที่เป็นสิ่งที่ยกมาให้เห็นได้ชัดเจน เท่านั้นโดยอาศัยความเชื่อและความกลัวในสิ่งที่เรามองไม่เห็นมาสร้างภาพของความเป็นรูปธรรมให้เราเห็นและเชื่อ หรือสร้างภาพ นามธรรมที่มองไม่เห็น มาหลอกให้เราไม่กระทำในสิ่งผิดพลาดไปนั่นเอง

นั่นล่ะ คือ แก่นแท้แห่งความเชื่อแบบไทย

ทั้งหมดนี้คือ แนวคิดส่วนตัว แบบขบถ ของผม ใครจะเห็นด้วยหรือไม่ก็แล้วแต่ แต่นี่คือแนวคิดที่มองโลก มองความเชื่อตามหลักความเป็นจริงมากกว่า งมงาย